Mối quan hệ giữa lý thuyết và thực hành luôn là tâm điểm của giáo dục xã hội hiện nay. Tục ngữ có câu “Trăm hay không bằng tay quen”, do vậy trong công tác đào tạo của bất kỳ nghề nào cũng phải quan tâm đến vấn đề rèn luyện nghiệp vụ bồi dưỡng tay nghề cho người học. Dạy nghề cho sinh viên sư phạm đòi hỏi phải thực hiện một cách khoa học, linh hoạt, mềm dẻo và sáng tạo trong chương trình đào tạo nói chung và hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên cho sinh viên nói riêng ngay từ những ngày đầu bước chân vào trường.
Trong những năm gần đây, Khoa Sư phạm đã và đang thực hiện hiện mô hình đào tạo mở, có tính liên thông mạnh, mềm dẻo phù hợp với đào tạo theo tín chỉ. Do vậy rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên cũng đã có những điều chỉnh mới về mục tiêu, nội dung chương trình, tổ chức thực hiện và kiểm tra đánh giá, qua đó góp phần rèn luyện các kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên, đáp ứng nhu cầu nhân lực cho tỉnh nhà. Phương thức rèn luyện nghiệp vụ sư phạm theo định hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho người học được khoa Sư phạm thực hiện như sau:
1. Đổi mới rèn luyện nghiệp vụ sư phạm lấy người học làm trung tâm
Phương thức rèn luyện nghiệp vụ sư phạm đặt mục tiêu tự học, tự rèn luyện của học sinh viên làm gốc; sự hướng dẫn, kiểm tra đánh giá của giảng viên mang tính quyết định nhằm phát huy tính tích cực của sinh viên. Giáo viên có nhiệm vụ giúp sinh viên hình thành phương pháp tư duy, dạy cho em cách học, cách tự học học. Như vậy các học phần cần được phân chia nội dung thực hành chiếm tới 50% thời lượng học tập.
Các hình thức thực hành, thực tập sư phạm cũng được tiến hành tại trường phổ thông để tạo điều kiện cho sinh viên có thêm thời gian thực hành, trải nghiệm để các em có đủ năng lực giải quyết các vấn đề đặt ra trong thực tiễn cũng như đáp ứng kịp thời những thay đổi, những yêu cầu ngày càng cao của xã hội.
Sinh viên trực tiếp thực hành tại trường Mầm non
Sinh viên tham gia hoạt động cải tạo nhà trường tại cơ sở thực tập
2. Đào tạo tích hợp hướng vào thực hành năng lực sư phạm
Nội dung đào tạo nghiệp vụ sư phạm không tách rời mà được tích hợp trong tất cả các lĩnh vực, nội dung các môn học trong chương trình. Vì thế, đào tạo nghiệp vụ sư phạm cần phải được tích hợp trong toàn bộ nội dung, phương thức, kiểm tra, đánh giá các hoạt động khác trong đào tạo giáo viên. Đào tạo không chỉ được thiết kế theo lôgic nội dung mà thiết kế theo lôgic năng lực nghề nghiệp, là sự tổng hòa của ba khối tri thức: trí thức chuyên ngành, tri thức nghiệp vụ sư phạm, tri thức văn hóa – xã hội, đạo đức, trách nhiệm, giá trị nghề nghiệp và môi trường nhà trường phổ thông.
3. Đào tạo qua trải nghiệm, thực hành các hoạt động nghề nghiệp trong thực tiễn phổ thông
Dạy học lý thuyết bằng thực tiễn và trong thực tiễn để ứng dụng có hiệu quả trong thực tiễn là phương thức lựa chọn trong rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, đây chính là phương thức sử dụng các nhà trường phổ thông làm môi trường đào tạo giáo viên hiệu quả và thiết thực nhất. Vì vậy các nội dung phương pháp rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cần thay đổi cho phù hợp.
a. Đổi mới thực hành sư phạm
– Phân chia lớp thành các nhóm nhỏ để luyện tập thực hành.
– Xây dựng chương trình rèn luyện với các kỹ năng sư phạm cụ thể phù hợp với chuẩn đầu ra.
– Có giáo viên phụ trách công tác rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, làm cầu nối liên kết với các trường phổ thông để gắn kết các nội dung dạy học, rèn luyện đối phổ thông.
– Có phòng thực hành nghiệp vụ riêng để học sinh sinh viên thường xuyên rèn luyện trong môi trường thực hành nghề.
– Xây dựng đội ngũ giáo viên thực hành từ đội ngũ giáo viên giỏi ở trường phổ thông để tham gia dạy mẫu, hướng dẫn thực hành cho sinh viên.
– Tổ chức cho giảng viên thâm nhập thực tế giáo dục phổ thông để tìm hiểu thực tiễn, nắm bắt những thay đổi trong giáo dục ở phổ thông để điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp.
b. Đổi mới hoạt động kiến tập, thực tập sư phạm
– Khi tham gia vào hoạt động kiến tập, thực tập sư phạm, sinh viên không chỉ vận dụng những kiến thức đã được đào tạo, được học ở trường sư phạm vào làm các công việc của nhà trường và của người giáo viên thông qua hoạt động dạy học – giáo dục, mà các em còn được học những điều mới, những kiến thức mới từ thực tiễn nhà trường và qua các công việc bản thân các em đã làm.
+ Cần tạo thành từng nhóm nhỏ sinh viên để thực hiện hành kiến tập, thực tập sư phạm ở trường phổ thông.
+ Cần lựa chọn thời điểm đưa sinh viên xuống kiến tập, thực tập sư phạm ở trường phổ thông phù hợp với chương trình đào tạo, điều kiện thực tế của nhà trường phổ thông và các điều kiện học tập của các em.
– Xây dựng hệ thống quản lý các cấp để thường xuyên phối hợp trong công tác đào tạo nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên như: Phân hiệu gồm bộ phận đào tạo, quản lý chuyên môn khoa, giảng viên dạy nghiệp vụ sư phạm; Trường phổ thông gồm ban giám hiệu, giáo viên hướng dẫn.
– Tổ chức học nghề cho sinh viên ở trường phổ thông thông qua nghiên cứu bài học giúp cho sinh viên hiểu nội dung bài học hơn, cải tiến phương pháp dạy học, cung cấp cho sinh viên cơ hội xem xét việc dạy và học diễn ra trong thực tiễn một cách khách quan thông qua quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp hoạt động dạy học diễn ra trong lớp học, để từ đó có những điều chỉnh thích hợp. Đồng thời thực hiện vai trò người nghiên cứu, cải tạo thực tiễn giúp các em vững vàng hơn về chuyên môn, nghiệp vụ và tự tin hơn trong việc giải quyết các vấn đề của thực tiễn để nâng cao chất lượng dạy học của mình.
– Đổi mới đánh giá thực tập sư phạm theo hướng đánh giá năng lực nghề của sinh viên thông qua các hoạt động thực tế tại cơ sở thực tập.
Giảng viên Khoa Sư phạm trao đổi với cơ sở thực tập về phương pháp hướng dẫn và đánh giá kết quả thực tập cho sinh viên sư phạm
c. Xây dựng các trường phổ thông liên kết phát triển nghề
Trong quá trình đào tạo giáo viên, các trường phổ thông, các trường thực hành là một bộ phận hữu cơ của cơ sở đào tạo, là nơi tiếp nhận sinh viên sư phạm đến thực hành, thực tập. Cần xây dựng để các trường này trở thành mạng lưới, một cộng đồng các trường phổ thông liên kết phát triển nghề được ràng buộc trách nhiệm thực hiện những nhiệm vụ được giao trong công tác đào tạo giáo viên.
Sinh viên thực hành giảng dạy tại trường Mầm non
Thành công của việc đào tạo sinh viên sư phạm hiện nay phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng và kết quả của công tác rèn luyện nghiệp vụ sư phạm. Năng lực sư phạm của mỗi sinh viên có được phụ thuộc rất nhiều vào kết quả rèn nghề trong chương trình đào tạo. Bởi vậy, đổi mới phương phương thức tổ chức hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm là một trong những yêu cầu có ý nghĩa quan trọng trong mục tiêu đào tạo nghề nghiệp cho sinh viên, đáp ứng được yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các cơ sở giáo dục phổ thông hiện nay.
Bài và ảnh: Vũ Thị Hậu – GV Khoa Sư phạm
