Bất cứ một sự vật, hiện tượng nào trong cuộc sống đều được định danh bằng một cái tên cụ thể. Cách đặt tên các sự vật/hiện tượng thường tùy vào ý niệm chủ quan của cá nhân/cộng đồng. Trong Ngôn ngữ học, những cái tên được đặt có thể mang nhiều ý nghĩa: ý nghĩa biểu vật (gọi tên sự vật, hiện tượng); ý nghĩa biểu niệm (phản ánh các nội dung, ý niệm mà cái tên đó gợi ra/miêu tả/ biểu hiện); ý nghĩa biểu thái (tình cảm thái độ được gợi ra từ cái tên đó). Trong Văn hóa học, các tên được đặt thường là một mã văn hóa, cao hơn nó có thể là một biểu tượng văn hóa mà trong đó hàm chứa một cách sâu sắc các ý nghĩa về mọi mặt của đời sống trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
Tên của đường, phố và các công trình công cộng cũng bao hàm các ý niệm nói trên. Việc đặt tên cho chúng thường được tiến hành cẩn trọng và hàm chứa nhiều ý nghĩa sâu sắc. Việc đặt tên này không chỉ giúp nhận biết địa chỉ giao dịch; chỉnh trang đô thị trở nên văn minh; tạo cơ sở đảm bảo cho các ngành, các cấp nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước ở địa phương,… mà nó còn ẩn chứa nhiều giá trị văn hoá, tôn giáo, tín ngưỡng, lịch sử, kinh tế, chính trị, xã hội của vùng đất trong qua khứ, hiện tại và thể hiện niềm mơ ước về tương lai tốt đẹp, yên bình, thịnh vượng của nhân dân và các cấp chính quyền địa phương. Do vậy, việc đặt tên đường, phố, công trình công cộng rất cần phải thận trọng; đồng thời, muốn hiểu thấu đáo, ngọn nguồn của những cái tên này, cũng cần “giải mã”, chứ không thể hiểu một cách đơn thuần.
Nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc đặt tên đường, phố, công trình công cộng, ngày 11/12/2022, Ủy ban Nhân dân tỉnh Lào Cai đã tổ chức Hội thảo “Xây dựng ngân hàng tên đường, phố và công trình công cộng tỉnh Lào Cai”. Hội thảo do Tiến sĩ Giàng Thị Dung, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch UBND Tỉnh; Bà Đinh Minh Hà, Tỉnh Ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Ông Bùi Văn Thắng, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật tỉnh Lào Cai chủ trì. Hội thảo đã đón gần 100 đại biểu tới tham dự, trong đó, bên cạnh các đại biểu thuộc các ban ngành, đơn vị đóng trên địa bàn Tỉnh còn có nhiều đại biểu là các nhà khoa học Trung ương thuộc các chuyên ngành Văn hóa, Sử học, Ngôn ngữ cũng tới tham dự.
Toàn cảnh Hội thảo
Tham dự hội thảo, TS Đặng Thị Oanh, Trưởng khoa Kinh tế – Du lịch, Phân hiệu ĐHTN tại tỉnh Lào Cai đã trình bày tham luận: “Một vài ý kiến về đặt tên đường, phố, công trình công cộng tại tỉnh Lào Cai”. Bài tham luận đã thu hút được sự chú ý và sự đồng thuận của nhiều đại biểu hội thảo. Bên cạnh nội dung đánh giá chung về thực trạng tên các đường, phố, công trình công cộng tại tỉnh Lào Cai, bài tham luận nêu ra một số nguyên tắc cần quan tâm trong quá trình đặt tên, trong đó đã nhấn mạnh ba nguyên tắc cơ bản là:
Một là, đặt tên đường, phố, công trình công cộng cần đảm bảo tính pháp lý. Bên cạnh những quy định trong Nghị định 91/2005/NĐ-CP cũng cần đảm bảo những quy định của địa phương – tỉnh Lào Cai.
Hai là, đặt tên cần đảm bảo tính thực tiễn, phù hợp với các điều kiện tự nhiên, văn hóa – xã hội của tỉnh Lào Cai; đồng thời đảm bảo sự thuận lợi trong sử dụng của nhân dân và quản lý của các cấp chính quyền địa phương.
Ba là, cần đặt tên mang tính biểu tượng, biểu trưng cho những giá trị cốt cõi, nhân văn về kinh tế, văn hóa, lịch sử, chính trị, xã hội,..của địa phương và đồng bào các dân tộc Lào Cai.
Từ các nguyên tắc nêu trên, bài viết cũng đề xuất một số điểm lưu ý khi xây dựng ngân hàng tên đường, phố, công trình công cộng, cũng như khi sử dụng tên trong ngân hàng để đặt tên tại tỉnh Lào Cai:
– Ưu tiên lựa chọn tên anh hùng, danh nhân đã có công trong xây dựng và bảo vệ mảnh đất Lào Cai, vùng biên viễn của tổ quốc. Việc làm này, không chỉ mang ý nghĩa giáo dục, nhằm tôn vinh, tưởng nhớ công ơn các anh hùng, danh nhân mà còn bao hàm nhiều ý nghĩa sâu xa về truyền thống văn hóa, lịch sử và các vấn đề địa chính trị của vùng đất.
– Ưu tiên dùng tên của những danh lam thắng cảnh, tài nguyên tự nhiên, văn hóa của vùng đất để đặt tên cho các con đường, phố, công trình công cộng, đặc biệt là những cái tên chứa đựng tiềm năng tài nguyên du lịch của tỉnh. Từ đó, không chỉ góp phần quan trọng trong việc quảng bá, giới thiệu về vùng đất mà còn khơi dậy lòng tự hào, tự tôn, niềm yêu mến quê hương tươi đẹp của đồng bào các dân tộc; đồng thời, góp phần quảng bá, gây ấn tượng mạnh mẽ về sự độc đáo, đặc sắc của tài nguyên du lịch Lào Cai tới các thị trường khách du lịch trong và ngoài nước.
– Đặt tên cần lưu ý đến tính hệ thống và tránh sự trùng lặp, chú ý tới phương ngữ, việc dịch nghĩa từ tiếng địa phương ra tiếng Việt, chú ý các tên là từ nhiều nghĩa, từ Hán Việt,… Có thể tận dụng và đa dạng hóa, phối hợp nhiều cách đặt tên để mỗi cái tên đảm bảo được về mặt ngữ âm, từ vựng, thuận lợi sử dụng và thực sự là một mã văn hóa biểu hiện được đặc trưng, các giá trị cốt lõi của vùng đất.
– Đặt tên và đổi tên đường, phố, công trình công cộng cần cẩn trọng và đảm bảo theo quy định của pháp luật, có lộ trình phù hợp. Quá trình thực hiện cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giới thiệu để tận dụng tri thức và sự đồng thuận của người dân.
– Cần xây dựng từ điển cho tên đường, phố, công trình công cộng tại Lào Cai và ứng dụng các biện pháp khoa học công nghệ để có thể đẩy mạnh công tác truyền tải và lan tỏa mạnh mẽ ý nghĩa của tên đường, phố, công trình công cộng đến mọi người dân và khách du lịch.
TS. Đặng Thị Oanh, Trưởng khoa Kinh tế – Du lịch, Phân hiệu ĐHTN tại tỉnh Lào Cai, phát biểu tham luận tại Hội thảo
Càng về cuối, Hội thảo càng diễn ra sôi nổi, nhiều ý kiến tham luận của các đại biểu phù hợp với thực tiễn, được đông đảo các đại biểu đồng thuận. Kết luận Hội thảo, Tiến sĩ Giàng Thị Dung đã đánh giá cao ý kiến phát biểu của các đại biểu và khẳng định Hội thảo đã xác định tầm quan trọng của việc đặt tên đường, phố, công trình công cộng; đồng thời Phó chủ tịch Tỉnh cũng giao nhiệm vụ tiếp tục triển khai các hoạt động tiếp theo để thể hoàn thiện và công bố Ngân hàng tên đường, phố công trình công cộng của tỉnh Lào Cai cho hai cơ quan đồng chủ trì thực hiện nhiệm vụ là Sở Văn hóa, Thể thao và Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật tỉnh Lào Cai./.
Bài và ảnh: Ngô Thị Hồng Phượng, Sinh viên lớp Du lịch K5
