Theo UNESCO, mục đích học tập là: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình”. Ứng với nền giáo dục của Việt Nam, chúng ta chỉ thực sự mới đáp ứng được một trong bốn mục tiêu của Unesco, đó là học để biết. Năng lực con người được đánh giá qua: kiến thức, kỹ năng, thái độ. Như vậy, có thể khẳng định rằng để thành công, chúng ta không chỉ dựa vào mỗi kiến thức chuyên môn, bằng cấp, kinh nghiệp làm việc,… mà còn phụ thuộc rất lớn vào Kỹ năng mềm – yếu tố chiếm đến 75% sự thành công trong tương lai của chúng ta đặc biệt là sinh viên. Bài viết này sẽ gợi mở cái nhìn tổng quan về một số Kỹ năng mềm cơ bản cần thiết cho Sinh viên.
Vậy phân biệt Kỹ năng cứng và Kỹ năng mềm như thế nào.
Kỹ năng cứng (hard skills) – trí tuệ logic: chính là khả năng học vấn của bạn, kinh nghiệm và sự thành thạo về chuyên môn. Những kiến thức đó dù học tốt tới đâu trong 4 – 5 năm đại học thì nó cũng chỉ là một phần nhỏ trong đại dương mênh mông kiến thức sau này của đời con người.
Kỹ năng mềm (soft skills) – trí tuệ cảm xúc: là thuật ngữ dùng để chỉ các kỹ năng quan trọng trong cuộc sống con người – thường không được học trong nhà trường, không liên quan đến kiến thức chuyên môn, không thể sờ nắm, càng không phải là kỹ năng cá tính đặc biệt mà phụ thuộc chủ yếu vào cá tính của từng người. Nhưng, kỹ năng mềm lại quyết định bạn là ai, làm việc thế nào, là thước đo hiệu quả cao trong công việc.
Kỹ năng cứng tạo tiền đề, kỹ năng mềm tạo nên sự phát triển. Biết kết hợp cả hai kỹ năng này một cách nhanh nhạy, khéo léo là bạn đã nắm chắc được thành công trong tương lai. Có rất nhiều kỹ năng mềm, tuy nhiên, theo tôi các bạn Tân sinh viên cần phải rèn luyện một số kỹ năng mềm cơ bản như sau:
Thứ nhất, sinh viên cần phải có Kỹ năng quản lý thời gian. Bước vào môi trường mới lạ, xa rời vòng tay của gia đình, các em hoàn toàn phải độc lập, tự chủ và tự chịu trách nhiệm về những việc làm của bản thân. Điều này đòi hỏi các em phải biết cách sắp xếp quỹ thời gian của mình một cách hợp lý, cân đối giữa việc học tập, nghỉ ngơi và dành thời gian cho các hoạt động xã hội khác. Trước hết các em cần phải lập danh sách những việc làm trong ngày, không để những khoảng thời gian lãng phí mà hãy bắt tay vào thực hiện ngay, biết cách lựa chọn và nói không với những điều không cần thiết, ưu tiên những việc cần làm trước mắt, kiểm soát được tình trạng sức khỏe, giấc ngủ và chế độ luyện tập thể dục.
Thứ hai, Kỹ năng tra cứu thông tin cũng là một kỹ năng rất quan trọng trong quá trình các em chiếm lĩnh tri thức. Với số lượng sách khổng lồ từ sách in cho đến sách điện tử, khối lượng tri thức phong phú rộng lớn, sinh viên phải là người đọc sách thông minh, biết chọn lọc những thông tin đáng giá. Cùng với đó, phương pháp đọc sách tác động không nhỏ đến hiệu quả thu nhận thông tin. Các em phải tập cho mình thói quen đọc sách với tốc độ nhanh, biết lướt qua những điểm khái quát chung chung và đi sâu vào tìm hiểu những thông tin chính, cơ bản nhất. Ngoài những tài liệu mang tri thức khoa học, các em có thể tìm đọc thêm sách về giao tiếp ứng xử, tiểu thuyết,… Từ đó luyện tập khả năng đọc cũng như tiếp nhận thông tin, làm giàu ngôn ngữ nói và viết.
Thứ ba, Kỹ năng tự học ở nhà. Khác với việc học tập ở trường phổ thông, bố mẹ hay thầy cô sẽ là người đốc thúc các em ôn bài vở, thì ở giảng đường đại học, sinh viên phải tự mình lên kế hoạch học tập cho bản thân. Tự học là một việc rất quan trọng quyết định lớn đến sự thành công của các em trong học tập. Cần phải tự học cái gì, nội dung như thế nào, phương pháp ra sao,… Trước hết, các em phải xây dựng kế hoạch tự học, từ đó có động lực để hoàn thành các mục tiêu đã đề ra. Hãy rèn luyện cho mình tính kỷ luật, nghiêm túc khi tự học, và phải thường xuyên tự kiểm tra ôn luyện các kiến thức mà mình đã học được. Các em có thể tự học mọi lúc mọi nơi khi thấy thoải mái nhất. Thư viện cũng là một môi trường lý tưởng để sinh viên chuyên tâm tìm kiếm và thu thập, khám phá các tri thức khoa học cũng như tri thức xã hội.
Thứ tư, Kỹ năng giao tiếp. Khi bước vào môi trường đại học, sinh viên được nhìn nhận là những con người có học vấn, nhận thức, trình độ văn hóa cao. Đòi hỏi các em phải có những kĩ năng giao tiếp cơ bản, thiết yếu nhằm biết cách xây dựng các mối quan hệ nơi trường lớp và trong cuộc sống, tạo nên một bầu không khí thật sự tốt đẹp văn minh, lịch sự. Sinh viên cần phải kịp thời cũng cố và bổ sung những kĩ năng giao tiếp và cơ bản nhất nhằm hoàn thiện nhân cách cá nhân, kết nối với cộng đồng và trước mắt để phục vụ tốt cho việc sống và học tập. Trong giao tiếp hằng ngày, bản thân sinh viên phải chú ý rèn luyện cách nói năng, cách viết đơn từ, sử dụng ngôn ngữ phù hợp, biết tạo lập và nuôi dưỡng các mối quan hệ, rèn luyện qua quan sát con người, qua tích luỹ kinh nghiệm trong quá trình sống để hiệu quả giao tiếp ngày càng tốt hơn. Hơn nữa, sinh viên cũng cần phải quan tâm lựa chọn trang phục phù hợp với hình thể, với môi trường giao tiếp để đẹp hơn trong mắt mọi người, tạo được thiện cảm khi giao tiếp với mọi người. Không ý thức về tầm quan trọng của giao tiếp đã khiến cho kỹ năng giao tiếp của sinh viên còn yếu, rất nhiều các bạn trẻ không biết cách bắt đầu một câu chuyện dù là đơn giản nhất, không biết ứng xử và thể hiện thế mạnh của mình khi đứng trước nhà tuyển dụng hay viết một lá đơn xin việc như thế nào. Từ đó, chính các bạn đã không trình bày được ý tưởng, kinh nghiệm, cũng như năng lực,…một cách hiệu quả trước người khác.
Thứ năm, Kỹ năng làm việc nhóm. Ở các cấp học dưới, các em hầu như rất ít khi phải làm việc nhóm. Tuy nhiên, sinh viên đại học thường phải làm việc theo nhóm và tương tác cùng bạn bè của mình một cách tích cực. Nhóm không chỉ là nơi tập hợp nhiều cá nhân làm việc mà còn là nơi tụ hợp, nuôi dưỡng và phát huy các kỹ năng khác nhau của các cá nhân trong sự tương trợ lẫn nhau. Khi làm việc nhóm, các em sẽ phải hòa “cái Tôi cá nhân” vào tập thể, cân bằng được giữa ý kiến của mình và của mọi người. Sinh viên cần phải làm việc nhóm một cách nghiêm túc, thiện chí, đúng giờ giấc, lắng nghe và tôn trọng ý kiến của của người khác nhưng cũng phải có chính kiến của riêng mình.
Có rất nhiều Kỹ năng mềm mà các em cần phải tự mình khám phá, học hỏi. Tuy nhiên, một Kỹ năng mềm nữa mà theo tôi, cũng có ích rất nhiều trong cuộc sống sinh viên cũng như tương lai sau này của các em, đó là Kỹ năng về các hoạt động xã hội. Cuộc sống sinh viên sẽ thật nhàm chán nếu như ngày ngày các em chỉ biết đi học và về chỗ ở. Bởi vậy, ngay từ khi bước vào năm thứ nhất, các em nên chủ động tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ của nhà trường, các hoạt động tình nguyện, các lớp học về Tin học, Tiếng anh, các câu lạc bộ Khiêu vũ, Bóng đá, Bóng chuyền,… do nhà trường tổ chức. Là sinh viên, mỗi em nên trang bị cho mình một vài “tài lẻ” như ca hát, múa, đánh đàn ghita, khiêu vũ, hay nói thông thạo một vài ngoại ngữ,…Khi tham gia các hoạt động xã hội, bản thân các em sẽ trau dồi được rất nhiều Kỹ năng khác như giao tiếp ứng xử, tổ chức sự kiện, giải quyết tình huống,…
Nhằm tạo sự liên kết cho các sinh viên đầu khóa, sau khi các em nhập học, Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai đã triển khai tổ chức các buổi học miễn phí về Kĩ năng mềm cho sinh viên như Tiếng anh, Tin học, Hoạt động đoàn thể và Khiêu vũ. Các buổi học được tổ chức từ ngày 29/8 đến ngày 9/9, nhằm giới thiệu khái quát cho sinh viên một số kiến thức cơ bản về các môn học nói trên và tạo cho các em không gian để giao lưu, làm quen đầu khóa học. Hứa hẹn, đây là những buổi học cực kì hứng thú, sôi nổi mà các em được hưởng thụ khi đến học tại Phân hiệu.
Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai là người bạn đồng hành uy tín và vững chắc, giúp các em sinh viên có được nền giáo dục văn minh, hiện đại và thiết thực nhất. Tôi tin chắc rằng với khoảng thời gian 4 năm ngồi trên giảng đường đại học, cùng với rất nhiều Kỹ năng đã tích lũy được, các em sẽ bước vào đời một cách tự tin và tỏa sáng nhất.
ThS Mỹ Đức, Phòng ĐT-NCKH&HTQT
