Mong muốn của tất cả chúng ta khi học Tiếng Anh là có thể nói tự nhiên và lưu loát. Tuy nhiên phần lớn chúng ta không sống trong một môi trường được nghe và giao tiếp tiếng Anh hàng ngày, tiếng Anh sử dụng trong lớp học thiên về từ vựng và ngữ pháp. Trong khi đó, để nói tự nhiên và lưu loát, chúng ta phải sở hữu một loạt những năng lực. Bạn hãy đếm xem bạn đã làm chủ được bao nhiêu trong số những năng lực dưới đây:
1. Nói được liên tục. Đặc biệt khó là nói ở tốc độ tương đương người bản ngữ.
2. Làm chủ những chỗ ngắt, nghỉ tự nhiên.
3. Phát âm chuẩn từng từ, đúng âm cuối, trọng âm, nối âm.
4. Phát âm tự nhiên, đúng nhịp điệu, ngữ điệu, nuốt âm, nói lướt, nhấn nhá.
5. Ít bị ảnh hưởng bởi accent (giọng) của tiếng mẹ đẻ.
Nếu bẻ nhỏ ra và luyện riêng, mỗi yếu tố này bạn phải mất nhiều tháng để luyện được. Tuy nhiên, có một các đơn giản có thể giúp bạn luyện được tất cả cùng một lúc, và hiệu quả có thể thấy rõ chỉ sau 2 tháng. Đó chính là “Shadowing”.
Shadowing là gì?
Shadowing (Kỹ thuật cái bóng) là kỹ thuật bắt chước âm (sound), nhấn trọng âm (stress) và ngữ điệu (intonation) của người bản xứ ngay sau khi nghe họ phát âm.
Mấu chốt của vấn đề là loại bỏ óc tư duy – phân tích và luyện trực tiếp óc phản xạ. Khi bạn shadow người nói ngay khi họ nói, tiếng của người nói sẽ đi vào tai bạn, qua não bạn trong thời gian rất ngắn, không đủ để bạn suy nghĩ phân tích gì. Miệng bạn khi đó sẽ theo phản xạ tự tạo khẩu hình và thay đổi khẩu hình liên tục.
Nếu kiên trì luyện Shadowing trong 2 tháng, bạn sẽ thấy phát âm của bạn thay đổi rõ rệt. Miệng bạn sẽ di chuyển nhanh hơn, bạn có thể ngắt nghỉ tự nhiên, phát âm chuẩn hơn những từ cơ bản, phát âm đủ âm cuối (ending sound), nối âm tự nhiên.
Shadowing: Bước chuẩn bị
Bạn cần tìm cho mình 1 nguồn tiếng Anh (video/audio) với nội dung thú vị hoặc ý nghĩa, bất cứ thứ gì có thể làm bạn đọc và nghe mà không cảm thấy chán. Lưu ý rằng các nguồn nghe này nên:
- Có độ dài vừa phải. Khi mới bắt đầu, đoạn video/audio không nên kéo dài quá 2-3 phút.
- Có transcript (bản ghi dạng chữ của bài nói) để giúp người học theo kịp thông tin được nói trong bài.
- Là những video do người bản xứ nói (ví dụ như phim, chương trình thực tế, bài diễn thuyết…)
- Có chủ đề quen thuộc nhất định với người học. Hãy tránh chủ đề khó, nhiều từ chuyên ngành.
TED là một trong những nguồn luyện Shadowing hiệu quả
Shadowing: 5 bước cơ bản
Bước 1: Làm quen với transcript
Ở transcript, bạn cần tìm toàn bộ những từ bạn chưa biết phát âm, và tra từ điển cách đọc từng từ. Bạn nên dùng từ điển có cả âm thanh đọc mẫu, theo đúng chuẩn Anh -Anh hoặc Anh-Mỹ. Nói cách khác, trước khi các bạn đi các bước tiếp theo, bạn đã biết cách phát âm của 100% các từ trong bài rồi.
Từ điển Cambridge có phiên âm Anh-Anh và Anh-Mỹ, kèm theo audio đọc mẫu
Bước 2: Active Listening – làm quen với giọng nói trong cả clip
Bạn bắt đầu bật video/audio và nghe từ đầu. Giờ bạn hãy lắng nghe thật chủ động và cố gắng làm quen cách người nói phát âm từng từ và cụm từ.
Có một số từ rất đơn giản nhưng khi nói nhanh sẽ gây cảm giác khác, đặc biệt khu người nói nối âm và nuốt âm. Ngoài ra khi nói, từng cụm từ sẽ chịu ảnh hưởng của nhịp điệu và ngữ điệu.
Bước 3: Nghe và đọc theo transcript – Tốc độ chậm
Lần này bạn bật lại từ đầu và tua chậm ở mức 0.75. Ở mức này giọng nói vẫn rất dễ nghe, không bị vỡ.
Tại đây bạn hãy vừa nghe vừa đọc theo transcript. Đây chính là shadowing ở mức sơ khai nhất. Hãy nhớ 3 điều:
- Audio tới đâu thì nói theo tới đấy, độ trễ càng ít càng tốt
- Phát âm chính xác từng từ như trong audio
- Bắt chước ngữ điệu và các chỗ nhấn giọng của audio
Bước 4: Nghe và đọc theo transcript – Tốc độ chuẩn
Bạn lặp lại hoạt động giống bước 3 nhưng chọn tốc tộ 1.0 để vừa nghe vừa nói theo transcript ở tốc độ chuẩn. Nếu thấy nhanh thì có thể chỉ tập với một vài câu một lúc các bạn nhé. Dù các bạn có tập ở mức nào thì phát âm của mình cũng sẽ dần tiến bộ.
Bước 5: Không transcript – Nghe và nói theo audio
Sau khi làm bước 3 và bước 4 đủ nhiều lần và tương đối đủ “thuộc bài”, bạn đã sẵn sàng cho bước 5: bỏ transcript! Bạn hãy nói theo audio mà không dùng transcript. Bạn có thể đặt tốc độ nói chậm trước, sau đó tăng lên tốc độ chuẩn.
Một điều thú vị là bạn không nhất thiết phải đạt tới một trình độ tiếng Anh nào đó để áp dụng phương pháp Shadowing, mà có thể bắt đầu từ con số 0. Lúc này việc bạn thực hành luyện nói bằng kỹ thuật Shadowing giống như cách một đứa trẻ bắt đầu học nói trước khi hiểu được những gì mình nói ra. Tới lúc bạn trau dồi được một vốn kiến thức nhất định và hiểu được những gì mình nói thì Shadowing đã giúp cho ngữ điệu của bạn “chuẩn” hơn nhiều rồi.
Hãy chọn cho mình một video/audio và thử luyện nói ngay thôi. Hãy nhớ rằng với bất kì việc gì, kiên trì và chăm chỉ sẽ đem lại thành công, vì thế hãy duy trì đều đặn việc luyện tập hàng ngày, bạn sẽ nhanh chóng thấy kết quả!
ThS. Nguyễn Phương Thanh – Khoa Các khoa học liên ngành
