Hưởng ứng Ngày Môi trường Thế giới 5/6/2025 với chủ đề “Chống ô nhiễm nhựa”, chúng ta cùng nhìn lại và lan tỏa những nỗ lực trong xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường – đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý và giảm thiểu rác thải nhựa. Đây không chỉ là trách nhiệm của các cấp chính quyền, mà còn là nhiệm vụ cấp thiết của toàn xã hội, trong đó có vai trò quan trọng của công tác giáo dục, đào tạo nhân lực ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường.
Poster nhận diện Ngày Môi trường thế giới (5/6/2025)
(Nguồn ảnh: Bộ Nông nghiệp và Môi trường)
Ô nhiễm nhựa – vấn đề môi trường toàn cầu và tại Việt Nam
Rác thải nhựa là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với hệ sinh thái tự nhiên. Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), mỗi năm thế giới sản xuất khoảng 430 triệu tấn nhựa, trong đó hơn hai phần ba là sản phẩm sử dụng một lần và nhanh chóng trở thành rác thải [7]. Hậu quả là ô nhiễm đại dương, suy thoái hệ sinh thái, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Việt Nam là một trong những quốc gia ven biển chịu tác động rõ rệt của ô nhiễm nhựa, đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực ven biển. Việc thiếu ý thức phân loại rác, lạm dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, cùng hệ thống thu gom, xử lý chưa đồng bộ là những nguyên nhân chính làm gia tăng khối lượng rác thải nhựa mỗi năm.
Hình ảnh việc lạm dụng quá mức rác thải nhựa (Nguồn ảnh: VOV.vn)
Hệ thống chính sách, pháp luật ngày càng hoàn thiện
Nhận thức rõ tính cấp thiết của vấn đề, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp lý quan trọng nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý chặt chẽ cho công tác bảo vệ môi trường và kiểm soát rác thải nhựa.
Trước hết, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 được Quốc hội thông qua đã tạo bước đột phá khi quy định cụ thể các nội dung về kinh tế tuần hoàn, cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) vào thực tiễn, buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm từ khâu thiết kế đến thu hồi và xử lý sản phẩm tiêu dùng, cùng các quy định chi tiết về thu gom, tái chế và xử lý rác thải nhựa [1]. Luật cũng yêu cầu các tổ chức, cá nhân phải thực hiện phân loại chất thải tại nguồn – một nền tảng quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm từ rác thải nhựa. Ngoài ra, Việt Nam cũng đang tích cực đàm phán để xây dựng một Thỏa thuận toàn cầu chấm dứt ô nhiễm nhựa (INC) và tham gia nhiều sáng kiến quốc tế khác.
Để cụ thể hóa luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 08/2022/NĐ-CP quy định chi tiết về trách nhiệm của các chủ nguồn thải, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đối với việc phân loại, tái chế và xử lý chất thải nhựa [2]. Đồng thời, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP quy định rõ mức xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm như vứt bỏ rác thải nhựa không đúng nơi quy định, không thực hiện phân loại rác tại nguồn với các mốc thời gian cụ thể [3]. Ví dụ, từ năm 2026, siêu thị, trung tâm thương mại sẽ không được cung cấp sản phẩm nhựa dùng một lần, người dân bắt buộc phân loại rác tại nguồn[7].
Bên cạnh đó, các chính sách mang tính định hướng dài hạn như “Quyết định số 1746/QĐ-TTg năm 2019 về Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030” đã thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong việc bảo vệ môi trường biển [4]. Quyết định 687/QĐ-TTg (2022) về phát triển kinh tế tuần hoàn và mới đây nhất là Kế hoạch hành động quốc gia đến năm 2030 theo Quyết định 222/QĐ-TTg (2025). Những văn bản này đặt mục tiêu rõ ràng: giảm khai thác tài nguyên không tái tạo, tăng hiệu quả sử dụng vật liệu, tiết kiệm năng lượng và thúc đẩy tiêu dùng bền vững [5][6].
Vai trò của giáo dục đại học trong đào tạo ngành Quản lý tài nguyên và môi trường
Hệ thống giáo dục, đào tạo ngành Quản lý tài nguyên và môi trường đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuyển tải, lan tỏa và ứng dụng các chính sách pháp luật môi trường vào thực tiễn. Tại Khoa Nông Lâm – Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai, ngành Quản lý tài nguyên và môi trường không ngừng cập nhật chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận thực tiễn, tăng cường kiến thức về chính sách pháp luật, kỹ năng quản lý chất thải, đặc biệt là chất thải nhựa. Sinh viên được trang bị kiến thức về kinh tế tuần hoàn, kỹ thuật phân loại rác, quản trị môi trường đô thị và nông thôn, từ đó sẵn sàng trở thành nguồn nhân lực chủ chốt cho sự nghiệp bảo vệ môi trường địa phương và quốc gia.
Ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường đạt Chứng nhận Kiểm định chất lượng chương trình đào tạo của Hiệp hội các trường đại học Đông Nam Á (AUN)
Kêu gọi hành động và ý thức cộng đồng
Bảo vệ môi trường, giảm thiểu rác thải nhựa không chỉ là trách nhiệm của các nhà làm chính sách, mà cần sự chung tay từ mỗi người dân, doanh nghiệp, tổ chức xã hội. Mỗi hành động nhỏ – từ việc mang theo túi vải khi đi chợ, hạn chế sử dụng chai nhựa, đến việc phân loại rác tại nguồn – đều có ý nghĩa lớn trong hành trình xây dựng một tương lai xanh.
Phát huy truyền thống tốt đẹp và vai trò giáo dục của nhà trường, mỗi cán bộ, giảng viên, sinh viên Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai hãy là một tuyên truyền viên tích cực, chung tay xây dựng một “môi trường sống xanh – sạch – không còn rác thải nhựa”.
Tin, ảnh: ThS. Đàm Thị Hạnh – Khoa Nông Lâm.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Quốc hội (2020). Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14;
- Chính phủ (2022). Nghị định số 08/2022/NĐ – CP ngày 10/01/2022 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường;
- Chính phủ (2022). Nghị định số 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường;
- Thủ tướng Chính phủ (2019). Quyết định số 1746/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030
- Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 687/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam;
- Thủ tướng Chính phủ (2025). Quyết định số 222/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035;
Bộ Nông nghiệp và Môi trường (2025), Ô nhiễm nhựa không phải lỗi của nhựa, lỗi thuộc về cách chúng ta sử dụng. https://mae.gov.vn/o-nhiem-nhua-khong-phai-loi-cua-nhua-loi-thuoc-ve-cach-chung-ta-su-dung-18395.
