Tinh thần chủ đề Ngày Môi trường Thế giới năm 2025 và hiện trạng ô nhiễm rác thải nhựa tại Việt Nam
Ngày Môi trường Thế giới năm 2025 (05/6) mang chủ đề ‘Chống ô nhiễm nhựa’ (Beat Plastic Pollution), tiếp tục nhấn mạnh tính cấp bách toàn cầu trong giải quyết khủng hoảng rác thải nhựa. Đây là lần thứ hai trong vòng ba năm (2023 – 2025) Liên hợp quốc chọn chủ đề này, thể hiện rõ tính ưu tiên toàn cầu trong kiểm soát ô nhiễm nhựa, đồng thời tái khẳng định cam kết sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ đa dạng sinh học, nâng cao khả năng thích ứng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường hợp tác khu vực – toàn cầu, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững1.
Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) năm 2024, mỗi năm thế giới sản xuất khoảng 430 triệu tấn nhựa, trong đó hơn 2/3 là nhựa dùng một lần2.
Tại Việt Nam, lượng rác thải nhựa phát sinh ước tính 1,8 triệu tấn mỗi năm, song chỉ khoảng 25 – 27% được tái chế; phần lớn còn lại bị chôn lấp hoặc đốt bỏ, gây tổn hại nghiêm trọng tới môi trường và sức khỏe cộng đồng2, cụ thể:
- Hơn 2 triệu tấn rác thải nhựa bị xử lý sai cách mỗi năm, chiếm khoảng 54% tổng lượng rác thải nhựa, cao hơn mức trung bình toàn cầu.
- Chênh lệch lớn giữa khu vực đô thị và nông thôn: Trong tổng số 2,4 triệu tấn rác thải nhựa được thu gom, 1,55 triệu tấn đến từ đô thị và 0,85 triệu tấn từ nông thôn.
- Ngành tái chế nhựa còn manh mún và thiếu kiểm soát, đặc biệt tại các làng nghề (Minh Khai – Hưng Yên,…), nơi chỉ khoảng 1/3 lượng nhựa nhập khẩu được tái chế đúng cách.
Tỷ lệ tái chế rác thải nhựa chia theo chu trình sản xuất và xử lý tại Việt Nam năm 20253
Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai chung tay “Chống ô nhiễm nhựa”
Với vai trò là trung tâm đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ hàng đầu trong lĩnh vực Quản lý Tài nguyên & Môi trường trên địa bàn tỉnh Lào Cai nói riêng, khu vực Tây Bắc nói chung, Phân hiệu đã sớm xác định: Giảm thiểu rác thải nhựa không chỉ là trách nhiệm môi trường, mà còn là một phần trong nội dung giáo dục công dân toàn cầu cho sinh viên – những chủ nhân tương lai của đất nước.
1. Hoạt động tích cực, thể hiện rõ trách nhiệm cộng đồng trong việc “Chống ô nhiễm nhựa”
Liên tiếp 03 năm, từ 2023 đến nay, Phân hiệu đã ban hành nhiều văn bản, phát động nhiều chiến dịch nhằm nâng cao nhận thức, chuyển đổi hành vi, nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý và xử lý rác thải nhựa như:
– Phát động chương trình “Ngày Chủ nhật Xanh”: Toàn thể cán bộ, giảng viên và sinh viên Phân hiệu tham gia trồng cây, tổng vệ sinh xung quanh khu vực làm việc, hỗ trợ khu dân cư Tổ 13 và các trường Mầm non, Tiểu học trên địa bàn vệ sinh, tái tạo cảnh quan, tái chế rác thải nhựa làm đồ dùng học tập, sản phẩm STEAM,…
– Lồng ghép nội dung tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật về quản lý rác thải nhựa (EPR), Luật Bảo vệ Môi trường 2020, Nghị định 08/2022/NĐ-CP, Nghị định 05/2025/NĐ-CP… trong chương trình sinh hoạt của Tuần sinh hoạt công dân.
2. Cải tiến chương trình giảng dạy, cập nhật nội dung “Chống ô nhiễm nhựa”, khuyến khích nghiên cứu – sáng tạo giải pháp giảm nhựa
Phân hiệu đã kịp thời tích hợp nội dung bảo vệ môi trường, giảm rác nhựa vào các học phần thuộc Chương trình đào tạo của ngành Quản lý Tài nguyên & Môi trường như: Quản lý môi trường, Phương pháp tiếp cận khoa học, Quản lý và xử lý chất thải rắn,… đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, khuyến cáo của các nhà tuyển dụng và xu hướng của thế giới từ những năm 2020 cho đến nay.
Sinh viên ngành Quản lý Tài nguyên & Môi trường, Khoa học cây trồng, Chăn nuôi được khuyến khích nghiên cứu đề tài tái chế, tái sử dụng rác nhựa trong sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi bền vững.
Sinh viên ngành Sư phạm được khuyến khích tái chế, tái sử dụng rác thải nhựa trong chế tạo công cụ phục vụ giảng dạy và hoạt động STEAM.
Các dự án khởi nghiệp xanh từ nhựa tái chế được hỗ trợ bởi Đoàn – Hội và nhà trường.
Sáng tạo STEAM từ rác thải nhựa
Giải Nhì – Cuộc thi Sinh viên Nông Lâm sáng tạo khởi nghiệp lần thứ I: “Tái chế thùng nhựa thành thùng xử lý rác thải sinh hoạt – ứng dụng công nghệ sinh học”
3. Đồng hành và khẳng định vai trò chuyên môn trong tham vấn với chính quyền địa phương, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để xử lý rác thải nhựa
Được coi là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, Phân hiệu ĐHTN tại tỉnh Lào Cai liên tục khẳng định được vai trò chuyên môn của mình trong việc liên kết, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh Lào Cai, góp phần thiết thực thực hiện thắng lợi nhiệm vụ bảo vệ môi trường, quản lý và xử lý rác thải nhựa, đảm bảo cho sự phát triển bền vững. Cụ thể:
Phối hợp cùng Hội Nông dân tỉnh Lào Cai tập huấn nâng cao kiến thức trong phân loại rác thải theo quy định của Luật Bảo vệ Môi trường 2020, ứng dụng công nghệ sinh học trong xử lý môi trường tại các huyện: Bảo Yên, Bắc Hà, Mường Khương,… năm 2024.
Phối hợp cùng Văn phòng điều phối các Chương trình MTQG tỉnh Lào Cai tập huấn bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ xây dựng nông thôn mới các năm 2023, 2024, 2025, trong đó tập trung nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí “Môi trường”, nội dung: Xử lý nước thải, phân loại và chất thải rắn.
Phối hợp cùng Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên các huyện (Bát Xát, Bắc Hà,…) tổ chức các lớp Nghề Môi trường Nông thôn trong các năm 2021 – 2022.
Hỗ trợ 02 đơn vị đỡ đầu nông thôn mới (xã Thải Giàng Phố, xã Tả Củ Tỷ – Bắc Hà), 01 đơn vị cấp huyện (huyện Bát Xát) xây dựng các mô hình phân loại rác thải tại nguồn, thu gom và xử lý chất thải rắn ứng dụng công nghệ sinh học, thu gom và tái chế rác thải nhựa qua các năm 2021 – 2025.
Phân hiệu ĐHTN tại tỉnh Lào Cai phối hợp, thực hiện tập huấn phân loại và xử lý rác thải rắn tại xã Nghĩa Đô (huyện Bảo Yên)
Sinh viên Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai – Những người trẻ tiên phong, dám nói, dám làm trong cuộc chiến “Chống ô nhiễm nhựa”
2. Câu lạc bộ Sinh viên nghiên cứu khoa học (Khoa Nông Lâm)
Đóng vai trò hạt nhân trong phong trào đổi mới sáng tạo, nghiên cứu ứng dụng liên quan đến môi trường và xử lý rác thải nhựa. Trong giai đoạn 2023 – 2025, nhiều đề tài nghiên cứu được thực hiện bởi sinh viên thuộc CLB đã hướng tới việc tái chế rác thải nhựa. Đặc biệt, đề tài “Tái chế thùng nhựa thành thùng xử lý rác thải sinh hoạt – ứng dụng công nghệ sinh học” do nhóm sinh viên khóa 5 ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường thực hiện, đã đoạt Giải Nhì – Cuộc thi Sinh viên Nông Lâm sáng tạo khởi nghiệp lần thứ I năm 2023.
Bên cạnh đó, nhiều nhóm sinh viên chủ động phối hợp với Đoàn Thanh niên, Hội sinh viên cùng tập thể cán bộ, giảng viên Khoa Nông Lâm tham gia các dự án cộng đồng như “Trường học không rác thải nhựa”, “Xây dựng thói quen phân loại tại nguồn cho học sinh vùng cao”, góp phần thay đổi nhận thức cho thế hệ trẻ tại các huyện vùng sâu như Bắc Hà, Si Ma Cai, Bát Xát.
Những hoạt động này không chỉ minh chứng cho tinh thần trách nhiệm của sinh viên với môi trường, mà còn thể hiện năng lực chuyên môn, khả năng ứng dụng lý thuyết vào thực tiễn – yếu tố cốt lõi để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển bền vững địa phương và quốc gia.
2. Mô hình “Ngôi nhà 200 đồng” (Liên chi Đoàn khoa Sư phạm):
Được triển khai thực hiện từ năm 2024. Đây là một trong những hoạt động nổi bật, mang đậm tính nhân văn, thể hiện tinh thần tương thân tương ái và trách nhiệm cộng đồng của đoàn viên, sinh viên trong việc bảo vệ môi trường, chống ô nhiễm nhựa. Mô hình bao gồm 02 công trình chính:
+ Công trình đầu tiên được triển khai nhằm chào mừng kỷ niệm 26/3/2025 – Ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
+ Công trình thứ hai hướng tới chào mừng kỷ niệm 65 năm ngày Bác Hồ lên thăm Lào Cai.
Tính đến thời điểm hiện tại, mô hình đã đi vào hoạt động ổn định trong 2 năm. Hằng tháng, các thành viên trong Liên chi khoa tổ chức thu gom rác thải tái chế như chai nhựa, giấy vụn, lon nước… Từ những vật phẩm tưởng chừng bỏ đi, mỗi tháng công trình có thể tạo ra nguồn thu nhập trung bình từ 60.000 đồng đến 70.000 đồng. Toàn bộ số tiền thu được đều được đưa vào quỹ học tập hỗ trợ sinh viên vượt khó. Từ nguồn quỹ này, đến nay mô hình đã trao tặng 3 suất học bổng động viên tinh thần cho các bạn sinh viên c ó hoàn cảnh khó khăn, mỗi suất trị giá 500.000 đồng.
Mô hình “Ngôi nhà 200 đồng”
Cam kết hành động và thông điệp
Bằng những hành động quyết liệt và thiết thực, Phân hiệu ĐHTN tại tỉnh Lào Cai khẳng định cam kết: Phấn đấu giảm 50% rác thải nhựa không cần thiết trong khuôn viên trường vào năm 2026; Lan tỏa lối sống thân thiện với môi trường trong cộng đồng cán bộ, giảng viên và sinh viên toàn trường; Kết nối chặt chẽ với địa phương, doanh nghiệp, trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Lào Cai để nhân rộng mô hình giáo dục chống rác thải nhựa./.
Tài liệu tham khảo
- United Nations Environment Programme (UNEP) (2025). Ending global plastic pollution. Korea.
2025 Campaign #BeatPlasticPollution
- Maro Luisa Schulte, Per-Olof Busch (2025). This Country Profile on plastic policies in Vietnam. EU SWITCH-Asia Policy Support Component (PSC), funded by the European Union.
- FiinGroup (2025). Giải pháp thúc đẩy phát triển ngành tái chế nhựa tại Việt Nam. Hà Nội. Việt Nam.
Tin bài, ảnh: ThS. Lưu Thị Cúc – Khoa Nông Lâm
