Xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho sinh viên - Một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo

ThS. Hoàng Thị Bảo Ngọc

Trong hoạt động của con người, động cơ có vai trò rất quan trọng, nó là yếu tố làm nảy sinh khát vọng và thúc đẩy hành động một cách tích cực đầy sáng tạo, làm cho con người say sưa với hoạt động một cách không mệt mỏi để tạo ra các giá trị. Khi động cơ được phát triển một cách sâu sắc sẽ tạo ra nhu cầu mạnh mẽ, gay gắt ở cá nhân, muốn thoả mãn nhu cầu phải hành động tích cực, tự giác, sáng tạo nhờ đó mà kết quả đạt được sẽ cao hơn. Trong hoạt động nhận thức của con người nói chung của học sinh – sinh viên nói riêng, động cơ càng có vai trò quan trọng: khi có động cơ thì cá nhân sẽ hướng toàn bộ quá trình nhận thức vào đối tượng hoạt động, nhận thức được tăng cường và đạt hiệu quả cao hơn, chú ý tập trung hơn, tư tưởng đa dạng, phong phú hơn, tư duy phát triển mạnh, nhanh hơn và hứng thú hơn, đem lại kết quả vật chất cho con người.

Quá trình học tập, rèn luyện nghề nghiệp đòi hỏi sinh viên không chỉ nắm vững tri thức mà còn phải có những kĩ năng, kĩ xảo và khả năng vận dụng những kinh nghiệm đã có vào thực tiễn rất sinh động, phong phú thuộc các lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội. Kết quả quá trình học tập, rèn luyện đó của sinh viên phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố bên trong lẫn bên ngoài, trong đó có việc xác định mục tiêu phấn đấu, động cơ học tập…

Thực tế cho thấy sinh viên thường học bởi những động cơ khác nhau chi phối, tuỳ vào tính chất của từng loại động cơ học tập mà sinh viên có những kết quả học tập, rèn luyện khác nhau. Nếu hoạt động học của sinh viên được thúc đẩy bởi động cơ bên trong (học để biết, để hiểu) kết quả học tập của sinh viên thường cao hơn những sinh viên học bởi động cơ bên ngoài (học vì gia đình, bị ép buộc, vì mưu cầu hạnh phúc nghề nghiệp tương lai…). Nói như vậy không phải là phủ nhận hay hạ thấp vai trò của động cơ bên ngoài đối với hoạt động học tập của sinh viên mà muốn đề cập đến một yêu cầu sư phạm quan trọng đối với người giảng viên là phải làm thế nào để hình thành động cơ học tập đúng đắn cho sinh viên để nâng cao hiệu quả học tập, rèn luyện nghề nghiệp cho các em, nâng cao chất lượng đào tạo trong các nhà trường.

Hình thành động cơ học tập cho sinh viên là một quá trình có tính lâu dài và liên tục, có sự tham gia của nhiều thành tố, nhiều lực lượng, trong đó cần chú trọng những giải pháp cụ thể như:

Một là, để tạo động lực bên trong thúc đẩy sinh viên học tập, gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội có liên quan cần làm tốt khâu giáo dục hướng nghiệp ngay khi học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông để xây dựng ước mơ, hình thành lí tưởng nghề cho sinh viên.

Ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường phổ thông, sinh viên đã hình thành cho mình lí tưởng về một nghề nào đó trên cơ sở tính đến sở thích và khả năng của bản thân, chính điều này là động lực quan trọng thúc đẩy sinh viên học tập, vươn tới mẫu nghề mà mình đã chọn. Ví dụ: thực tế việc học của sinh viên sư phạm cho thấy, nhiều sinh viên thi vào trường là do yêu thích nghề dạy học, do nhận thức được tính chất cao quý của nghề dạy học nên các em muốn trở thành thầy cô giáo thực sự để đem kiến thức, hiểu biết của mình cống hiến cho thế hệ sau, chính điều này đã thúc đẩy các em học tập mà không gặp bất kì khó khăn trở ngại tâm lí nào. Hoạt động học diễn ra thoải mái và dễ chịu nên kết quả học tập đạt được thường cao. Song cũng nhiều sinh viên, vì nhiều lí do khác nhau mà bắt buộc phải vào sư phạm trong khi các em không thích nghề này thì kết quả thường ngược lại: học hành chểnh mảng, thờ ơ, hay có hiện tượng bỏ học, mất tập trung, làm việc riêng trong giờ, vi phạm nội quy … Với những sinh viên này việc hình thành lí tưởng nghề cho các em có khó khăn, nó đòi hỏi nhà trường và mỗi giảng viên phải kiên trì nhẫn nại giúp các em ý thức về ý nghĩa của việc học tập và rèn luyện trong nhà trường, ý thức về vai trò, trách nhiệm của mình trong quá trình hành nghề sau này. Ngoài ra cần phải tổ chức nhiều buổi nói chuyện, trao đổi về ý nghĩa cao quý của mỗi nghề trong xã hội, gặp gỡ những tấm gương điển hình tiêu biểu … để sinh viên hình thành lí tưởng nghề, xây dựng mục tiêu phấn đấu.

Hai là, giáo dục cho sinh viên nhận thức được tính nghề nghiệp thể hiện trong môn học. Mỗi giáo viên trong khi dạy môn của mình cần nêu rõ vị trí, vai trò của môn học để giúp sinh viên nhận thức được tác dụng của môn học đối với việc rèn luyện nghề qua đó hình thành động cơ học tập tích cực cho sinh viên.

Ba là, trong từng tiết học, giáo viên phải tạo ra tính hấp dẫn, sự xúc cảm của thông tin giáo viên trình bày. Động cơ học tập không có sẵn, cũng không thể áp đặt mà được hình thành dần dần chính trong quá trình sinh viên ngày càng đi sâu chiếm lĩnh đối tượng học tập dưới sự tổ chức và điều khiển của thầy.

Trong quá trình học tập, động cơ của sinh viên bị chi phối bởi chính vai trò của giảng viên trong việc tổ chức hoạt động dạy học. Việc phát triển những động cơ học tập tích cực ở sinh viên phụ thuộc vào một số điều kiện sư phạm nhất định. Ví dụ: những bài giảng được trình bày theo hướng nêu vấn đề, gây những tình huống được giải quyết, những giờ thảo luận phát huy tính tích cực độc lập, sáng tạo của sinh viên sẽ làm nảy sinh nhu cầu nhận thức, nhu cầu tự khám phá, phát hiện ra những điều mới lạ (cả bản thân tri thức lẫn cách thức giành tri thức đó), tạo ra những ấn tượng tốt đẹp với việc học thì dần dần sẽ làm nảy sinh lòng ham muốn học tập ở sinh viên. Ngoài ra việc hướng dẫn hoạt động nghiên cứu cho sinh viên cũng có ý nghĩa quan trọng để phát triển hệ thống động cơ nhận thức của sinh viên theo hướng tích cực và hạn chế những động cơ tiêu cực trong học tập. Trong từng tiết học, giáo viên cũng cần thường xuyên duy trì được bầu không khí tâm lí thoải mái, cởi mở trong hoạt động học tập sẽ giúp sinh viên tiếp thu bài tốt hơn và tích cực, tự giác tham gia vào quá trình học tập.

Bốn là, trong quá trình dạy học giáo viên phải chia nhỏ nội dung dạy học sao cho phù hợp với khả năng nhận thức của sinh viên; tạo ra sự đồng bộ về nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học; phải có sự sáng tạo và linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp và thể hiện hình thức dạy học để tăng tính hấp dẫn của giờ học qua đó hình thành động cơ học tập đúng đắn cho sinh viên.

Năm là, giáo viên phải gắn nhu cầu với mục đích, quá trình hay kết quả học tập để thúc đẩy hoạt động học hướng đến giải quyết khó khăn giành được tri thức, biến thành động cơ học tập ở sinh viên.

Sáu là, nhà trường cần tăng cường đủ số lượng giáo trình, điều kiện học tập cũng như tổ chức các hoạt động đa dạng, phong phú cho sinh viên tham gia

        Tóm lại, việc xây dựng dựng động cơ học tập đúng đắn cho sinh viên là một việc làm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo trong các nhà trường. Muốn xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho sinh viên cần nhiều giải pháp tổng thể, tuy nhiên giải pháp căn bản và thiết yếu vẫn là làm sao để khơi dậy nhu cầu nhận thức, nhu cầu chiếm lĩnh đối tượng học tập cho sinh viên bởi nhu cầu là khởi nguồn của tính tích cực hoạt động. 

Tin mới

Các tin khác