Sử dụng sơ đồ tư duy Mindmap trong giảng dạy học phần Những Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mac - Lê Nin cho sinh viên Phân hiệu ĐHTN tại tỉnh Lào Cai

ThS. Chu Thị Liễu –  Khoa KHCB

 

Nhiệm vụ giảng dạy học phần Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (Những NLCB của CN Mác – Lênin) tại Phân hiệu là bồi dưỡng cho sinh viên hệ thống tri thức về thế giới quan và phương pháp luận triết học, các quy luật về kinh tế xã hội và quy luật khách quan của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa gắn với nghề nghiệp tương lai của SV, làm phát triển ở SV năng lực và phẩm chất trí tuệ, năng lực tư duy nghề nghiệp, trên cơ sở đó khơi dậy, hướng dẫn, phát hiện và phát huy nội lực trong mỗi sinh viên Phân hiệu. Để làm được điều đó trong quá trình giảng dạy, người giảng viên (GV) phải bồi dưỡng cho SV phương pháp luận khoa học, phương pháp nghiên cứu hay cách thức tiếp cận tri thức để sinh viên tiếp cận thông tin, phân tích vàxử lý thông tin một cách hiệu quả nhất – trong đó có việc sử sụng sơ đồ tư duy (MINDMAP) trong giảng dạy.

 Những năm gần đây, việc vận dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy và học tập trong các trường Đại học và Cao đẳng ở Việt Nam nói chung và Phân hiệu nói riêng đã và đang được nhiều người quan tâm. Bởi sơ đồ tư duy đã được chứng minh thực sự là phương tiện hữu hiệu thúc đẩy nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường. Tuy nhiên, đối với viêc giảng dạy các môn lý luận chính trị nói chung và giảng viên giảng dạy học phần Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng, việc vận dụng sơ đồ tư duy vào giảng dạy vẫn còn chưa thực sự thường xuyên và phổ biến. Song từ giảng dạy thực tế đã cho thấy giảng viên sử dụng sơ đồ tư duy trong một số tiết giảng rất hiệu quả, điều đó có thể cho thấy nếu giảng viên sử dụng tốt sơ đồ tư duy trong giảng dạy các môn lý luận chính trị nói chung và giảng dạy học phần Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng sẽ đạt hiệu quả cao, giúp sinh viên hứng thú, tìm tòi, khám phá, ghi nhớ, tự do suy nghĩ và phát huy tiềm năng sáng tạo tri thức một cách khoa học.

Sơ đồ tư duy (Mind map) được phát minh bởi Tony Buzan vào những năm 60 của thế kỷ XX. Đây là hình thức ghi chép sử dụng hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng và được mệnh danh “công cụ vạn năng” cho bộ não và mô phỏng cơ chế làm việc tự nhiên của bộ não con người.

C Liêu 1

 Bằng cách học và ghi nhớ thông thường, người học thường ghi nhớ theo trình tự danh sách các nội dung cần ghi nhớ. Với sự kết hợp của hình ảnh, màu sắc, ngôn từ, con số một cách khoa học theo đúng cơ chế làm việc của não bộ, sơ đồ tư duy giúp người học có thể tận dụng được công năng của cả hai bán cầu não để phát triển năng lực tư duy của mình. Đồng thời, sơ đồ tư duy sẽ giúp tiết kiệm thời gian, ghi nhớ tốt hơn, tăng cương tư duy sáng tạo, hệ thống hóa kiến thức dễ dàng,… Đây cũng là những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hiệu quả của phương pháp, kỹ thuật và phương  tiện dạy học. Bởi vậy, ttrong giảng dạy học phần Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, ứng dụng sơ đồ tư duy có những ưu điểm sau:

1. ƯU ĐIỂM CỦA SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP

 - Học phần Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin là học phần có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách mạng cho sinh viên Việt Nam, góp phần đào tạo nên người lao động vừa “hồng” vừa “chuyên”.

- Việc giảng dạy và học tập học phần này cần “phải sinh động, mềm dẻo, có thực tiễn và phù hợp với từng cấp; tạo được sự hứng thú và có trách nhiệm cho người dạy và người học; người học thích đọc hơn, có trách nhiệm phải học; người dạy có hứng thú hơn, có trách nhiệm cao hơn

 - Hệ thống tri thức trong học phần này rất rộng và có mối liên hệ mật thiết giữa các khoa học và từng nội dung trong một khoa học. Điều này yêu cầu cần phải đảm bảo được tính khoa học, thực tiễn, logic, hệ thống trong giảng dạy. Bên cạnh đó, bài dạy cũng cần phải sinh động, dễ hiểu và phát huy được tính tích cực, năng động và sáng tạo của người học. Với những ưu điểm vượt trội trên, sơ đồ tư duy rất phù hợp trong giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin:

 Thứ nhất, sơ đồ tư duy sẽ hệ thống hóa kiến thức một cách khoa học, ngắn gọn, dễ hiểu thay thế cách học truyền thống thiên về ghi chép rườm rà, nặng nề.

 + Học phần Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin gồm ba bộ phận hợp thành. Trong đó, Chủ nghĩa xã hội khoa học dựa vào những kết luận của triết học và kinh tế học chính trị Mác - Lênin để luận giải những quy luật và những vấn đề có tính quy luật chính trị xã hội của sự hình thành và phát triển hình thái kinh tế - xã hội Cộng sản chủ nghĩa, gắn liền với sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện đại. Điều này đòi hỏi cần phải sử dụng một phương tiện dạy học trực quan hữu hiệu để làm rõ mối liên hệ biện chứng trên. Sơ đồ tư duy là phương tiện lý tưởng nhất đáp ứng điều kiện này. 

+ Sơ đồ tư duy bắt đầu từ  trung tâm với một hình ảnh chủ đề, các nhánh chính (cấp một) nối với hình ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp hai đến các nhánh cấp một, nối các nhánh cấp ba đến các nhánh cấp hai,…bằng các đường kẻ với mỗi nhánh là một màu sắc khác nhau. Khi các đường kẻ được nối với nhau, người học sẽ hiểu và ghi nhớ hiệu quả hơn vì điều này phản ánh đúng chức năng làm việc của não bộ. 

C Liêu 2

(Sơ đồ tư duy chương trình môn Những nguyên lý cơ bản của CN Mác- Lênin)

Thứ hai, sơ đồ tư duy sẽ rèn luyện kỹ năng tư duy khoa học, ghi nhớ sâu sắc, tránh cách học vẹt và tư duy máy móc.

Trong giảng dạy trên lớp cho thấy số lớn sinh viên thường chỉ ghi chép mà không biết cách lưu thông tin sao cho khoa học, tự chủ. Từ đề cương đã chép và tham khảo giáo trình môn học sinh viên ghi nhớ theo những ý chính nối tiếp nhau, hết ý này đến ý khác một cách tuần tự.  Phương pháp ghi nhớ này đã khiến việc học của sinh viên trở nên nặng nề, tư duy đi vào lối mòn, không kích thích được sự phát triển của trí não. Nhiều sinh viên chăm học nhưng sự tiếp thu vẫn rất ít vì không biết liên kết, vận dụng những kiến thức vào thực tiễn sinh động của cuộc sống; làm cho những khái niệm, phạm trù, quy luật của khoa học này đông cứng trên những trang vở.

Do đó, nếu sinh viên sử dụng sơ đồ tư duy trong học tập sẽ giúp sinh viên chuyển tải thông tin vào bộ não rồi đưa thông tin ra một cách vô cùng dễ dàng. 

Thứ ba, sử dụng sơ đồ tư duy sẽ phát huy khả năng tương tác giữa giảng viên và sinh viên, phát huy cao độ tính tích cực chủ động của người học và góp phần phát triển một số kỹ năng mềm cho sinh viên.

- Hiện nay trong giảng dạy học phần Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin tại Phân hiệu được tổ chức với số lượng sinh viên trên 1 lớp khá đông. Do đó, cách tổ chức khiến cho các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực rất khó phát huy hiệu quả hoặc hiệu quả chỉ dừng lại ở một số sinh viên tích cực.

- Với việc sử dụng sở đồ tư duy trong dạy học không khí lớp học sẽ trở nên rất sôi nổi, dân chủ. Giảng viên và sinh viên cùng tham gia thiết lập sơ đồ tư duy cho bài học, sinh viên sẽ thực hiện những nhiệm vụ học tập của mình bằng sơ đồ tư duy theo nhóm hoặc cá nhân. Mỗi sơ đồ tư duy của một nhóm sinh viên hoặc một sinh viên đều mang cá tính, sở trường, dấu ấn riêng của từng cá nhân. Sau đó, sinh viên trình bày các ý tưởng của mình trên sơ đồ tư duy và tranh luận với các sinh viên khác để thống nhất và đi đến kết luận.

- Qua cách học trên, sinh viên không chỉ nắm chắc kiến thức, tính chủ động, sáng tạo được nâng lên mà còn phát triển các kỹ năng mềm như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng thuyết trình,… 

Thứ tư, sơ đồ tư duy có thể sử dụng trong mọi điều kiện giảng dạy. 

- Sơ đồ tư duy phù hợp với các phương tiện dạy học truyền thống và cả những phương tiện dạy học hiện đại.

- Việc thiết lập sơ đồ tư duy rất đơn giản, giảng viên và sinh viên có thể thực hiện dễ dàng bằng phấn, bút các loại trên bảng lớn, bảng nhỏ cá nhân, trên giấy A4, A3, A0… tùy thuộc vào từng hoạt động dạy học.

2. NGUYÊN TẮC KHI SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP  

- Nguyên tắc 1, kết hợp chặt chẽ sơ đồ tư duy với các phương pháp dạy học hiệu quả, phát huy tính tích cực của sinh viên. 

+ Sơ đồ tư duy là một phương tiện dạy học. Phương tiện dạy học chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nó gắn với một phương pháp dạy học tích cực, hiệu quả. Vì vậy, giảng viên cần phải chú ý đến phương pháp trước, tránh nhầm lẫn giữ việc sử dụng phương tiện hiện đại là đổi mới phương pháp dạy học.

+ Trước hết giảng viên phải thật vững kiến thức chuyên môn của khoa học Mác - Lênin để hoàn toàn làm chủ được nội dung giảng dạy và xử lý những tình huống sư phạm có thể xảy ra. Trình độ chuyện môn của giảng viên là nền móng vững chắc cho hoạt động giảng dạy khoa học Mác - Lênin. Bên cạnh đó, giảng viên phải có kỹ năng sử dụng phương pháp dạy học để tổ chức tốt các hoạt động dạy học làm cho việc sử dụng sơ đồ tư duy mềm mại, uyển chuyển, hiệu quả, phát huy được tính tích cực tự giác của sinh viên. 

+ Về phía sinh viên, khi học tập sơ đồ tư duy nên thay đổi phương pháp học và cả phương pháp ghi chép bài học, tham gia nhiệt tình vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức, mạnh dạn trình bày ý tưởng của mình và góp ý trên tinh thần xây dựng với các ý tưởng của bạn khác. Sinh viên không nên giành quá nhiều thời gian cho việc ghi chép, tránh ghi cả đoạn văn dài dòng và những ý vụn vặt. Hãy thay đoạn văn bằng từ khóa ngắn gọn hoặc là một hình ảnh minh họa.

- Nguyên tắc 2: luôn đảm bảo được tính khoa học và thẩm mỹ trong sử dụng sơ đồ tư duy. 

+ Để tạo ra được một sơ đồ tư đảm bảo các yếu tố khoa học, hiệu quả, thẩm mỹ, người giảng viên phải đầu tư trí tuệ và thời gian.

+ Giảng viên cần có năng lực thẩm mỹ nhất định để thiết kế sơ đồ tư duy đẹp về mặt hình thức, các hình ảnh minh họa của từng nội dung thật sự tiêu biểu.

- Nguyên tắc 3: Giảng viên trong giảng dạy không nên lạm dụng sơ đồ tư duy trong quá trình dạy học

+ Sử dụng sơ đồ tư duy để yêu cầu sinh viên sử dụng sơ đồ tư duy trong lập kế hoạch học tập, ôn tập và cả kiểm tra đánh giá.

+ Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học để đo tình cảm, thái độ của sinh viên.

Tóm lại, vận dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy các môn lý luận chính trị nói chung và giảng dạy học phần những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng là việc làm rất cần thiết nhằm đổi mới dạy học trong các môn lý luận chính trị tại Phân hiệu ĐHTN tại tỉnh Lào Cai hiện nay. Tuy nhiên để hoạt động này thực sự hiệu quả thì cần phải thay đổi thói quen dạy và học của cả giảng viên và sinh viên. Thay đổi cách thức học tập truyền thống chỉ nghiêng về thuyết trình theo kiểu báo cáo viên bằng việc tổ chức các hoạt động dạy học có mục đích rõ ràng và sử dụng phù hợp các phương pháp dạy học tích cực như: đàm thoại, thảo luận nhóm, phương pháp dự án, phương pháp giải quyết vấn đề… Bên cạnh đó, giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị cần không ngừng học tập, rèn luyện để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, tiếp cận các phương pháp, phương tiện và và kỹ thuật dạy học hiện đại nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn học này đáp ứng yêu cầu xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức.

 

Tin mới

Các tin khác